ලාංකික සංස්කෘතියේ සතුන්
පෙරහැර ඇතුන්
සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ ඇතුන් පන්සල් පෙරහැරවල ගමන් කරනවා. මහනුවර ඇසළ පෙරහැරේ තෝරාගත් ඇතෙක් දළදා කරඬුව වඩම්මනවා; මාළිගාවේ රාජා, නැදුන්ගමුවේ රාජා වගේ ඇතුන් ජාතික චරිත බවට පත් වුණා. අද ඔවුන්ගේ සුබසාධනය ගැන සාකච්ඡා වෙනවා; හීලෑ අලින් තබාගැනීම සහ වැඩ ගැනීම ගැන නීතියෙන් රීති පනවා තියෙනවා.
කොඩියේ සිංහයා
ජාතික කොඩියේ සිංහයා ආවේ දිවයිනේ ආරම්භය පිළිබඳ ජනප්‍රවාදවලින් මිසක් ජීවමාන සතුන්ගෙන් නෙවෙයි. ලංකාවේ සිංහයන් ගැන දන්නේ අයිස් යුගයේ පොසිලවලින් විතරයි.
ජාතක කතා
පන්සල් සහ පාසල්වල කියන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පෙර ආත්ම භාව කතා ගොඩක සතුන් ඉන්නවා — තමාවම පූජා කළ හාවා සඳට ගිය කතාව, ප්‍රඥාවන්ත වඳුරු රජු, විශ්වාසවන්ත ඇතා — ජීවීන්ට කරුණාව කියා දෙනවා.
ගැමි දැනුම
ගොවීන් සහ ගැමියෝ බොහෝ කාලයක් සතුන්ගේ සලකුණු කියෙව්වා: උදේ වලිකුකුළාගේ හඬ, අලුත් අවුරුදු කාලය දැනුම් දෙන කොවුලාගේ හඬ, කොටියා ළඟ බව අඟවන වඳුරන්ගේ අනතුරු හඬ.