මිනිස්–අලි ගැටුම

ලංකාවේ ඉන්නවා ලෝකයේ විශාලතම වල් ආසියානු අලි ගහනයකින් එකක් — රජයේ ඇස්තමේන්තුව අනුව 7,000 ක් පමණ — ඒත් ජනාකීර්ණ දිවයිනක. ජනපද, ගොවිබිම් සහ සංවර්ධනය සඳහා වනාන්තර එළි කරනකොට, අලින් සහ මිනිස්සු එකම බිම සඳහා තරග කරනවා; දෙපැත්තේම ජීවිත නැති වෙනවා.

සංඛ්‍යා

• 2015–2024: ගැටුමෙන් අලින් 3,477 ක් සහ මිනිසුන් 1,190 ක් මිය ගියා (2015–2019 අලින් 1,466 ක් සහ මිනිසුන් 456 ක්; 2020–2024 අලින් 2,011 ක් සහ මිනිසුන් 734 ක්) — 2025 පෙබරවාරියේ පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ දත්ත අනුව.
• 2022: අලි මරණ 433 ක් සහ මිනිස් මරණ 145 ක් — එවකට වාර්තා වූ ඉහළම අගයන් දෙකම.
• 2023: වල් අලි මරණ 470 ක්; ඉන් 200 ක් පමණ මිනිසුන් නිසා — වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව.

ඇයි මෙහෙම වෙන්නේ

• ජනපද ව්‍යාපාර, ගොවිතැන් සහ සංවර්ධනය නිසා අලින්ගේ වාසස්ථාන නැති වෙනවා, කැබලි වෙනවා.
• වී, කෙසෙල්, උක් වගේ වගාවන් — විශේෂයෙන් කැලේ මායිමේ — අලින්ට ලේසියෙන් ගන්න පුළුවන් කෑම.
• රජයේ ඉඩම් නීති විරෝධීව එළි කිරීමට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම දුර්වලයි; වනජීවී නිලධාරීන් මදියි.

අලි මැරෙන්නේ කොහොමද

මිනිසුන් නිසා වෙන මරණවලින් වැඩි හරියක් වෙඩි තැබීම්, ගොවිබිම් වටේ ඇදපු නීති විරෝධී විදුලි රැහැන්, සහ හක්ක පටස් — කෑමක් ඇතුළේ හංගන පුපුරණ ද්‍රව්‍ය, අලියාගේ හකු කුඩු කරන — නිසා. මේ හැම එකක්ම නීති විරෝධීයි.

සාර්ථක වෙන්නේ මොනවද

• නිවැරදි තැනට වැටවල්: 2020 ජාතික ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම නිර්දේශ කරන විදිහට, අලි වාසස්ථානය සහ ගම් අතර මායිමේ විදුලි වැට — අලි ගැවසෙන ප්‍රදේශය ඇතුළේ නෙවෙයි.
• ගම්මාන සහ සෘතුමය වැටවල් — ගම් සහ කුඹුරු වටේ, එහි ජීවත් වෙන අය නඩත්තු කරන.
• ප්‍රශ්න කරන ඇතුන්ට GPS කරපටි — අලි ගාල් කිරීම් (drives) බොහෝ දුරට අසාර්ථක වුණා; සැලැස්ම ඒවා නවත්වන්න නිර්දේශ කරනවා.
• අලි මංපෙත් ආරක්ෂා කිරීම — ලුණුගම්වෙහෙර, යාල, උඩවළව වගේ වනෝද්‍යාන අතර අලි යන මාර්ග.

ආරක්ෂිතව ඉන්න

• පාරේ අලියෙක් ඉන්නවා නම් හොඳ දුරකින් නවත්වලා, එන්ජිම ක්‍රියාත්මකව තියාගෙන ඉවසන්න. හෝන් ගහන්න, ලයිට් දාන්න හෝ පහු කරගෙන යන්න උත්සාහ කරන්න එපා.
• වල් අලින්ට කවදාවත් කෑම දෙන්න එපා — එයින් ඔවුන් මිනිසුන් සහ වාහන ළඟට එන්න පුරුදු වෙනවා.
• අලි ඉන්න ප්‍රදේශවල හවස් වෙලාවේ, රෑට සහ අලුයම පාරේ පයින් යන එක අඩු කරන්න; විදුලි පන්දමක් ගෙනියන්න.
• තුවාල වූ අලියෙක්, හෝ හක්ක පටස් / නීති විරෝධී රැහැන් අටවන කෙනෙක් දැක්කොත් ළඟම වනජීවී කාර්යාලයට හෝ පොලිසියට දැනුම් දෙන්න.